آموزش استفاده بهینه از حالت گرمایش کولر گازی در پاییز و زمستان

بسیاری از کاربران تصور می‌کنند کولر گازی صرفا دستگاهی برای خنک‌سازی در فصول گرم است؛ در حالی که اسپلیت‌های مجهز به هیت‌پمپ (Heat Pump) یکی از کارآمدترین سیستم‌های تولید گرما در فصل‌های پاییز و زمستان به شمار می‌روند.

یکی از مهم ترین مزیت‌های کولر گازی این است که در فصل های سرد، می‌توان از گرمای آن هم استفاده کرد. بهره‌گیری از گرمایش کولر گازی با راندمان بالا نیازمند درک فنی از عملکرد سیکل تبرید، تنظیمات ترموستات و آگاهی از فرآیندهایی نظیر دیفراست است تا ضمن تأمین آسایش حرارتی، مصرف برق گرمایش اسپلیت در بهینه‌ترین سطح ممکن کنترل شود.

در این مقاله بررسی خواهیم کرد چگونه از حالت گرمایش کولر گازی استفاده کنیم و نحوه تنظیم گرمایش کولر گازی را توضیح می‌دهیم.

نحوه تغییر حالت سرمایش به گرمایش (کلید Mode روی Heat) 

حالت هایی روی ریموت کنترل کولر گازی وجود دارد شامل فن FAN، حالت سرما (COOL)، گرما (HEAT)، خودکار (AUTO) و خشک (DRY) است. برای تشخیص کلیدها می‌توانید از نماد آن‌ها هم استفاده کنید. مثلا برای فن، شکل پنکه، برای حالت سرما، شکل دانه برف، برای حالت گرما، خورشید را روی فن می توانید ببینید.

برای راه‌اندازی حالت زمستانه، ابتدا باید دستگاه را خاموش کرده و تنظیمات ریموت کنترل را تغییر دهید:

1. دکمه MODE را روی ریموت کنترل فشار دهید تا حالت کاری روی گزینه HEAT (نماد خورشید) قرار گیرد.

2. با استفاده از کلیدهای TEMP، دمای مطلوب را تنظیم کنید. استانداردترین و بهینه‌ترین دما برای فصول سرد بین ۲۲ تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد است. تنظیم دما روی ارقام نامتعارف (مانند ۳۰ درجه) کمپرسور را وادار به کارکرد دائم در حداکثر فرکانس کرده و مصرف انرژی را به‌شدت افزایش می‌دهد.

3. سرعت فن (FAN SPEED) را در حالت متوسط (Medium) یا خودکار (Auto) قرار دهید تا هوای عبوری از روی کویل اواپراتور فرصت جذب حرارت کافی را داشته باشد.

4. زاویه پره‌های دمپر (Swing) را رو به پایین تنظیم کنید؛ زیرا هوای گرم سبک‌تر بوده و برای گردش یکنواخت در محیط باید به سمت کف پرتاب شود.

عملکرد شیر برقی (شیر چهارطرفه) در معکوس کردن چرخه سیکل

تغییر مد کاری از سرمایش به گرمایش از طریق قطعه‌ای الکترومکانیکی به نام شیر چهارطرفه معکوس‌کننده (4-Way Reversing Valve) انجام می‌پذیرد:

در سیکل سرمایش: گاز مبرد داغ خروجی از کمپرسور (Discharge) مستقیما به کندانسور بیرونی فرستاده شده و پس از تقطیر و عبور از شیر انبساط، در اواپراتور داخلی تبخیر و گرماگیر می‌شود.

در سیکل گرمایش: با دریافت سیگنال الکتریکی توسط بوبین شیر برقی، پیستون داخلی شیر جابه‌جا شده و مسیر جریان مبرد معکوس می‌گردد. مبرد با دما و فشار بالا مستقیما به سمت پنل داخلی هدایت می‌شود. در این وضعیت، پنل داخلی نقش کندانسور (تولید گرما) و یونیت خارجی نقش اواپراتور (جذب گرما از هوای آزاد) را ایفا می‌کند.

پدیده دیفراست (Defrost) و چرا در گرما پنل دیر روشن می‌شود؟

دو رفتار طبیعی در حالت هیت‌پمپ وجود دارد که اغلب کاربران را نگران خرابی دستگاه می‌کند:

تأخیر اولیه در روشن شدن فن داخلی (Pre-Heating): هنگام استارت دستگاه در حالت  Heat، کمپرسور و شیر برقی وارد مدار می‌شوند اما فن پنل داخلی با تأخیر ۳ تا ۷ دقیقه‌ای شروع به کار می‌کند. این مکانیزم هوشمند برای جلوگیری از پرتاب باد سرد به داخل اتاق طراحی شده است؛ فن تنها زمانی روشن می‌شود که سنسور لوله (Pipe Sensor)  دمای کویل داخلی را بالای ۳۲ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد تشخیص دهد.

سیکل یخ‌زدایی یا دیفراست  (Defrost): از آنجا که یونیت خارجی در زمستان حرارت را از محیط جذب می‌کند، دمای کویل‌های آن به زیر صفر می‌رسد و رطوبت موجود در هوا روی فین‌ها یخ می‌زند. برد الکترونیکی به کمک سنسورهای دیفراست افت انتقال حرارت را حس کرده، فن‌های داخلی و خارجی را متوقف می‌کند و شیر چهارطرفه را برای دقایقی کوتاه به حالت سرمایش برمی‌گرداند تا گاز داغ، یخ‌های کندانسور خارجی را ذوب کند. 

در این مدت ممکن است چراغ دیفراست روی پنل روشن شود یا صدای تغییر مسیر گاز (شبیه به تخلیه باد) به گوش برسد.

مقایسه هزینه و مصرف انرژی گرمایش اسپلیت با پکیج و بخاری

از دیدگاه ترمودینامیکی، اسپلیت‌ها از انرژی الکتریکی برای تولید گرما استفاده نمی‌کنند (برخلاف هیترهای المنتی)، بلکه گرما را به کمک کمپرسور از هوای بیرون به داخل پمپاژ می‌کنند. ضریب عملکرد این دستگاه‌ها با شاخص COP (Coefficient of Performance) سنجیده می‌شود:

در اسپلیت‌های اینورتر، مقدار COP معمولا بین ۳ تا ۴ است؛ یعنی به ازای هر ۱ کیلووات‌ساعت برق مصرفی، ۳ تا ۴ کیلووات توان حرارتی تحویل می‌دهند.

جمع بندی

استفاده از گرمایش کولر گازی برای شرایطی مانند اقلیم‌های با زمستان معتدل، محیط‌های تجاری و اداری فاقد لوله‌کشی گاز، یا به‌عنوان سیستم گرمایش مکمل و سریع در اوایل پاییز کاملا ایده‌آل و توجیه‌پذیر است. با این حال، در مناطق با برودت شدید زیر منفی ۵ درجه سانتی‌گراد، به دلیل افت COP و طولانی شدن چرخه‌های دیفراست، ترکیب آن با سیستم‌های پایه گازسوز اقتصادی‌ترین راهکار مدیریت مصرف انرژی خواهد بود.